TMMOB Maden Mühendisleri Odası

Krom Cevheri, Ferrokrom ve Paslanmaz Çelikle İlgili İstatistiksel Bilgiler ve Yorumlar

Krom Cevheri, Ferrokrom ve Paslanmaz Çelikle
İlgili İstatistiksel Bilgiler ve Yorumlar

Bilindiği üzere, ferrokrom ve dolayısı ile krom cevheri paslanmaz çelik sektörünün önemli girdilerindendir. Biri diğerinin hammaddesi niteliğinde olduğu ve büyük miktarlarda girdi olarak kullanıldığı dikkate alındığında kromit ve ferrokrom kapasitelerinin paslanmaz çelik sektöründeki gelişmelere göre belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu itibarla, kromit , ferrokrom ve paslanmaz çeliğin istatistiksel verileri ve bu verilerdeki değişim nedenleri birlikte ele alınmıştır.

1 - Dünya Krom Cevheri Üretimi

Tablo 1 : Dünya kromit cevheri ve konsantre üretimi (Ton)

 

2002

2003

2004

2005

2006

2007

G. Afrika

6 372 739

7 136 666

7 309 575

7 244 112

6 865 279

8 720 330

Kazakistan

2 349 640

2 781 725

3 290 000

3 581 242

3 366 078

3 687 200

Hindistan

2 698 577

2 210 000

2 948 944

3 255 162

3 600 400

3 320 000

Türkiye

313 637

229 294

506 421

858 729

1 059 901

1 678 932

Zimbabve

734 011

666 357

621 269

819 903

712 908

663 593

Brezilya

279 684

510 640

622 755

676 643

604 145

625 627

Finlandiya

566 090

549 040

579 780

571 103

548 713

556 100

Diğer Ülk.

797 024

1 048 441

1 723 707

2 133 815

2 483 747

2 902 527

TOPLAM

14 111 402

15 132 163

17 602 451

19 140 709

19 241 171

22 154 309

Dünyada kromit cevher üretimi son 10 yılda (1997 - 2007) % 5‘in üzerinde artmış ve dünya ekonomisindeki gelişmelerden dolayı bu artış son 5 yılda (2002 - 2007) % 12 olmuştur.

Son 10 yılda Kazakistan üretimini % 200, Hindistan % 240 ve Güney Afrika % 30 artırmıştır.

Sürekli olarak Güney Afrika, Hindistan ve Kazakistan toplam üretimin % 70‘inden fazlasını gerçekleştirmişlerdir.

Önde gelen üreticilerden G.Afrika, Hindistan ve Kazakistan üretimlerini sürekli artırırken, Türkiye‘nin üretimi aşağıda belirten nedenlerden dolayı iniş ve çıkışlar göstermiştir.   

Dünyada kromit cevher üretimi; 1997 yılında 14 milyon ve 2003 yılında 15 milyon ton olmasına rağmen, Ülkemiz 1997 yılında 1,6 Milyon Ton üretim karşılığında %11 pay ile ikinci sırada yer alırken 2003 yılında 229 294 Ton‘luk üretimi karşılığında %1,5 pay ile yedinci sıraya gerilemiştir. 2007 yılında ise üretimimiz tekrar artış göstererek yaklaşık 1,7 milyon ton ile 4. sıraya yükselmiştir. 

Türkiye‘de kromit cevher üretiminin bu kadar çok dalgalanmasının başlıca iki nedeni bulunmaktadır.

1 - Cevher üretim maliyetlerinin yüksek oluşu ve büyük bir Pazar olan Uzak Doğu‘ya yapılan satışlardaki yüksek navlun ücretleri nedeniyle, ülkemizin büyük üretici olan G. Afrika ve Hindistan ile rekabet edebilme imkanı zayıftır. Bu nedenle cevher üretim maliyeti FOB fiyatların altına düşünce, ülkemizdeki üretici firmalar üretimlerini azaltmakta veya tamamen durdurmaktadır.

Ülkemiz, kromit cevheri fiyatlarının yüksek olduğu yıllarda uluslar arası talebi karşılamakta fazla zorlanmamıştır.

2 - Krom cevherini kullanarak katma değer ve istihdam sağlayacak yeteri kadar tesisimiz bulunmamaktadır. Dolayısı ile üreticiler dış pazarlardaki gelişmelerden doğrudan etkilenmektedir.

Finlandiya‘da cevher üretim maliyetleri yüksek olmasına rağmen, ürettiği cevheri kullanabileceği ferrokrom ve paslanmaz çelik tesisleri olduğundan değişen fiyatlardan fazla etkilenmeden uzun yıllar 500 000 ton/yıl üzerinde üretim gerçekleştirebilmiştir. 

 Kromit Cevheri Pazarlama Satışı

Tablo 2: Dünya Krom Piyasasında Satılan Krom Cevher Miktarları (Milyon Ton)

 

2002

2003

2004

2005

2006

2007

Üretil. Mik.

14,1

15,1

17,7

19,1

19,2

22,2

Satılan Mik.

3,1

3,6

4,5

5,1

6,4

8,5

%

22

24

25

27

33

38

Yukarıdaki tabloda; dünyada üretilen toplam kromit cevherinin ne kadarının dünya krom piyasasında satıldığı görülmektedir. Burada aynı zamanda toplam krom cevherinin ne kadarının üretici ülkelerde başka bir ürün elde etmek için kullanıldığını görmek de mümkündür.

2002 yılında üretilen yaklaşık 14 Milyon Ton kromit cevherinin % 78‘i üretildiği ülkelerde kullanılmış, geriye kalan % 22‘lik kısmı olan 3,1 Milyon Ton ise dünya krom piyasasında satılmıştır. 2007 yılında üretilen yaklaşık 22 Milyon Ton kromit cevherinin % 62‘si üretildiği ülkelerde kullanılmış, geriye kalan % 38‘lik kısmı olan 8,5 Milyon Ton ise dünya krom piyasasında satılmıştır.

Dünya krom piyasasında satılan cevher miktarının devamlı olarak artmasının nedenleri şunlardır;

1 - Dünyada en büyük krom cevheri ve ferrokrom üreticisi olan Güney Afrika‘da son yıllarda baş gösteren enerji krizi nedeni ile mevcut ferrokrom üretim kapasitesini % 10 düşürülmüş ve mevcut cevherler uluslar arası piyasalarda satılmıştır.

2 - Çin sürekli ferrokrom üretimini artırarak dünyada sayılı üreticiler arasına girmiştir. Çok az cevher üretimi bulunan Çin ferrokrom üretimini artırmak için dış piyasalardan fazla miktarlarda cevher satın almıştır.

2007 yılındaki 8 473 142 ton olan satışa ihracat olarak bakıldığında; Güney Afrika‘nın %32, Türkiye‘nin % 15, Hindistan‘ın % 13, Kazakistan‘ın %12 olmak üzere 4 ülkenin toplam ihracattaki payının % 72 olduğu, ithalat olarak bakıldığında ise; Çin‘in % 72, Rusya‘nın % 12, İsveç‘in % 4, Japonya‘nın % 2 olmak üzere 4 ülkenin toplam ithalattaki payının % 90 olduğu görülmektedir.

Belli başlı cevher üreticileri arasında Türkiye bir özelliği ile dikkatleri çekmektedir. Şöyle ki; ürettiği cevherin büyük bir kısmını uluslar arası piyasalarda satışa sunan birinci sıradaki ülke olup, 2007 yılında toplam üretimin % 76‘sını dış pazarlara sunmuştur ve ülkemize en yakın olan Hindistan ve G. Afrika sırası ile üretimlerinin % 33 ve % 31‘ini başka pazarlara satmışlardır.

Kromit Cevheri Kullanım Alanları ve Tüketim Miktarları

Tablo 3 : Kullanım Alanlarına Göre Dünya Kromit Tüketimi (Ton)

KULLANAN SEKTÖR

  

2003

  

%

  

2004

  

%

  

2005

  

%

  

2006

  

%

  

2007

  

%

Metalurji

 

13 825  672

 

91

 

16 253 943

  

92

 

17 878 073

  

93

 

17 722 856

  

92

 

20 755 861

  

94

Refrakter

 

118 143

  

1

 

101 012

  

1

 

125 462

  

1

 

189 423

  

1

 

179 729

  

1

Kimya

 

768 027

  

5

 

752 735

  

4

 

595 200

  

3

 

671 856

  

4

 

530 642

  

2

Döküm Kumu

 

420 321

  

3

 

494 761

  

3

 

541 974

  

3

 

657 036

  

3

 

688 077

  

3

TOPLAM

 

15 132 163

  

100

 

17 602 451

  

100

 

19 140 709

  

100

 

19 241 171

  

100

 

22 154 309

  

100

Metalurji sanayiinde; kromit cevherinin en önemli kullanım alanı paslanmaz çelik yapımında kullanılan ferrokrom üretimidir.

Son yıllardaki verilere bakıldığında; 80‘li yıllarda dünya kromit cevheri üretiminin % 78‘i ferrokrom üretiminde kullanılırken, 90‘lı yıllarda bu oranın % 85‘e, son yıllarda ise % 90‘nın üzerine çıktığı görülmektedir. Diğer kulanım alanı olan döküm kumu ile birlikte ferrokrom üretimi için kullanılan cevher miktarının düzenli olarak arttığı görülmektedir.

2 - Dünya Ferrokrom Üretimi

Tablo 4 : Dünya yüksek karbon ferrokrom üretimi (Ton)

 

2002

2003

2004

2005

2006

2007

G. Afrika

2 288 652

2 721 630

2 960 258

2 505 611

2 818 400

3 535 871

Çin

231 305

423 324

532 000

680 000

858 000

1 060 200

Kazakistan

629 907

755 146

819 511

907 670

928 177

1 070 000

Hindistan

311 918

468 677

527 100

611 373

634 200

820 000

Türkiye

-

24 603

24 956

15 500

55 900

58 846

Diğer Ülk.

1 023 998

947 237

1 002 546

1 138 473

1 075 993

1 093 874

Toplam

4 485 780

5 340 617

5 866 371

5 858 627

6 370 670

7 638 791

2001 yılı hariç dünyada yüksek karbon ferrokrom üretimi 1997‘den itibaren sürekli olarak artmıştır. 2001 yılında üretimin azalmasının nedeni ise paslanmaz çelik üretiminin düşmesinin yanı sıra ferrokromu ikame edecek olan paslanmaz çelik hurdasının çelik üreticileri tarafından fazla miktarda kullanılmasıdır.

Dünyada yüksek karbon ferrokrom üreticisi ülke sayısı 1998 yılında 22 iken 2007 yılında 10‘a kadar gerilemiştir. Bunun nedeni, ferrokrom üretimi cevher rezervi olmayan ülkelerden kromit cevheri üreten ülkelere kaymasıdır.

Çin az miktarda cevher üretmesine rağmen dünyada en fazla ferrokrom tüketicisi olmasından ve ucuz elektrik kullanımından dolayı ferrokrom üretiminde de sayılı ülkeler arasına girmeyi başarmıştır. Bu nedenle bu ülkedeki üretimin artmaya devam edeceği düşünülmektedir. Ayrıca Güney Afrika 2013‘e kadar süreceği belirtilen enerji açığını kapatmak için yapacağı yatırımlardan dolayı enerji fiyatların yüksek olacağı tahmin edilmektedir. Bu durumda G. Afrika, Çin‘e karşı olan enerji avantajını büyük oranda kaybedebilir. 

Güney Afrika krom cevherinde olduğu gibi ferrokrom üretiminde de dünya üretiminin % 40‘ını gerçekleştirin tek ülkedir.

Ferrokrom üretimini düzenli olarak artıran ülkeler G. Afrika, Kazakistan, Hindistan ve Rusya olmuştur. Türkiye‘de ise cevher üretimi gibi ferrokrom üretimi de süreklilik arz etmemektedir. 2007 yılı verilerine göre dünyada 1 milyon ton üzerinde krom cevheri üreten 4 ülkeden biri Türkiye olmasına karşın ferrokrom üretiminde on ülke arasında 10. olması düşündürücüdür. 

1997 - 2007 yılları arasında ferrokromdaki yıllık artış miktarı % 7 ile ortalama 350 000 ton/yıl olmuştur. 1 ton ferrokrom üretimi 4 MW elektrik enerjisi gerektirmektedir. Bu da yılda ilave 1,5 milyon MW elektrik enerjisi demektir. 2002 - 2007 arasında ferrokrom üretimindeki ortalama 650 000 ton/yıl artış referans olarak alındığında ve üretimin bu şekilde devam etmesi durumunda yılda ilave 2,5 milyon MW elektrik enerjisine ihtiyaç duyulacaktır.  

Karayolları, demiryolları ve limanlar gibi alt yapı ihtiyaçları ile birlikte her yıl bu miktarda enerji ihtiyacının Kazakistan. Çin ve G. Afrika tarafından karşılanması zor olabilecektir. Ferrokrom üretiminin aynı şekilde artması durumunda ileride enerji temini ferrokrom üretiminde en büyük dar boğazı oluşturacaktır.  

Dünya ferrokrom üretiminin % 90‘ından fazlasını Y.K. ferrokrom, % 9 -8‘ini ise D.K. ferrokrom teşkil etmektedir.

Çin‘deki paslanmaz çelik potansiyelinin çok fazla oluşu, kromit cevheri ve ferrokrom üretimi ile dünyada sürekli söz sahibi olan Güney Afrika‘nın durumunun dikkate alındığında,  gelecekteki krom, ferrokrom ve paslanmaz çelik sektörlerini, bu iki ülkenin durumu doğrudan olumlu veya olumsuz yönde etkileyeceği düşünülmektedir.

3 - Dünya paslanmaz çelik üretimi

Tablo 5 : Dünya paslanmaz çelik üretimi (Bin Ton)

 

2002

2003

2004

2005

2006

2007

Amerika

2 185

2 223

2 400

2 238

2 459

2 170

Belçika

688

888

1 045

1 032

1 522

1 520

Finlandiya

627

1 074

1 186

1 124

1 303

975

Almanya

1 649

1 652

1 722

1 589

1 721

1 499

İtalya

1 471

1 443

1 555

1 606

1 832

1 610

İspanya

1 096

1 172

1 103

1 127

1 257

1 105

Çin

1 150

2 000

2 805

3 350

5 363

7 610

Hindistan

1 100

1 250

1 525

1 710

1 777

1 850

Japonya

3 835

4 113

4 188

3 983

4 087

4 017

G. Kore

1 559

1987

2 337

2 289

2 278

1 942

Tayvan

1 394

1 480

1 579

1 506

1 641

1 515

Diğer Ülk.

4002

3729

3728

3153

3370

2724

Toplam

20 756

23 011

25 173

24 707

28 610

28 537

Dünya paslanmaz çelik üretimi 1998 - 2007 arasında yıllık olarak ortalama % 7 oranında büyümüştür.

Avrupa‘da paslanmaz çelik üretimi 1998 yılında 7,1 milyon ton ile % 43 iken 1 milyon ton artarak 2007 ‘de 8,2 milyon ton‘a çıkmasına rağmen dünya üretimindeki payı % 28‘e düşmüştür.

Asya üretimini oluşturan Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Tayvan‘ın toplam üretimi ise 1998 yılında 6,5 milyon ton ile % 39 iken 2007 ‘de 10,4 milyon ton artarak 16,9 milyon ton olmuş ve Dünya üretimindeki payı  % 60‘a çıkmıştır. Paslanmaz çelikte üretim ağırlıklı olarak Avrupa‘dan Asya ülkelerine kaymış bulunmaktadır.

1998‘de Çin‘in 277 000 ton ile üretim payı % 1,7 iken, 2007‘de üretimini % 2645 artırarak 7,6 milyon ile payını % 27 ye çıkararak dünya paslanmaz çelik üretiminde lider konumuna gelmiştir.

Dünyada krom cevheri ve ferrokrom üretiminde G. Afrika, paslanmaz çelik üretiminde ise Çin söz sahibi ülkeler olmuştur. İki ülkedeki gelişmeler cevher ve ferrokrom fiyatlarını etkilemektedir. Örneğin son zamanlarda Güney Afrika‘da yaşanan enerji krizi nedeniyle ferrokrom üretiminin düşmesi ve paslanmaz çeliğe talebin de artması ile birlikte ferrokrom fiyatları 3000 - 3500 $/ton gibi rekor seviyelere çıkmıştır. 

Özetle:

2001 yılı hariç dünyada cevher, ferrokrom ve paslanmaz çelik üretimi 1997‘den itibaren sürekli artmıştır. Krom cevheri ve ferrokrom üretiminde G. Afrika, paslanmaz çelik üretiminde ise Çin ilk sırada yer almakla birlikte Çin ferrokrom üretimini sürekli attırarak önde gelen ferrokrom üreticisi konumuna gelmiştir. Enerji yoğun sektör olan ferrokrom üretiminde dar boğaz enerji teminidir. Paslanmaz çelik sektörü; üretimi devamlı artan ve bu hususta dünyada sürekli yeni yatırımlar yapılan sanayi dallarından biri haline gelmiştir. Kromit cevheri üretiminin geleceğe yönelik projeksiyonları yapılırken; kromit, ferrokrom ve paslanmaz çelik sektörlerinin bir arada irdelenmesi gerekmektedir.

EROL TAHTAKIRAN 

Not: Yukarıdaki veriler İnternational Chromium Development Assocaition (ICDA) - 2008 Edition ve 2006 - Edition‘dan alınmıştır.

Kromla ilgili yayımlanan diğer yazılar

-Kromit,Ferrokrom ve Paslanmaz Çelik Sektörlerine Genel Bir Bakış (Nisan-2007/Madencilik Bülteni)

-Krom Cevheri Standartları ve Pazarlanması (Ocak-2008/Madencilik Bülteni)

-Ülkemiz Krom Cevherinin Metalurjik Özellikleri (Eylül-2008/www.maden.org.tr)

Okunma Sayısı: 547
Yayın Tarihi: 17.11.2008